Nagłe zachorowania

Udar i podejrzenie zawału

Udar mózgu

Objawy zwykle pojawiają się nagle. Poproś osobę o uśmiech, uniesienie obu rąk i powtórzenie prostego zdania. Zwróć uwagę na:

• Twarz: opadający kącik ust lub nierówny uśmiech.
• Rękę: osłabienie, drętwienie lub opadanie jednej ręki.
• Mowę: bełkot, trudność w wypowiedzeniu zdania lub rozumieniu.

Wystarczy jeden nagły objaw: dzwoń na 112 lub 999. Zapisz godzinę początku objawów lub kiedy osoba była ostatnio widziana bez nich. Dzwoń także, gdy objawy już minęły.

Udar może też powodować nagłe zaburzenia widzenia, równowagi lub bardzo silny nietypowy ból głowy. Nie podawaj jedzenia, picia ani aspiryny. Zostań z osobą i kontroluj oddech.

Zawał serca

Podejrzewaj go przy ucisku, gnieceniu lub bólu w klatce piersiowej, czasem promieniującym do ręki, żuchwy lub pleców. Mogą wystąpić duszność, zimne poty, nudności i silne osłabienie. Ból nie zawsze jest wyraźny.

1. Przerwij wysiłek. Pomóż usiąść lub przyjąć wygodną pozycję. Dzwoń na 112/999; nie każ osobie iść do samochodu ani prowadzić.
2. Zostań, uspokajaj i kontroluj reakcję oraz oddech. Przygotuj listę leków, jeśli jest pod ręką. Przy utracie reakcji i nieprawidłowym oddechu zacznij RKO.

Dyspozytor może zalecić przytomnemu dorosłemu rozgryzienie aspiryny. Powiedz o uczuleniach, krwawieniach i przyjmowanych lekach; nie podawaj leku, jeśli nie wiadomo, czy jest odpowiedni. Nie opóźniaj telefonu szukaniem tabletek.

Alergia, duszność i niski cukier

Ciężka reakcja alergiczna

Nagły obrzęk języka lub gardła, chrypka, świsty, duszność, omdlenie albo osłabienie po kontakcie z alergenem mogą oznaczać anafilaksję. Wysypka nie musi wystąpić.

1. Dzwoń na 112/999. Jeśli osoba ma autowstrzykiwacz adrenaliny, pomóż jej użyć go natychmiast w zewnętrzną część uda, zgodnie z instrukcją konkretnego urządzenia.
2. Nie pozwalaj wstawać ani chodzić. Zwykle ułóż na plecach; przy nasilonej duszności pozwól usiąść z wyprostowanymi nogami. Ciężarną ułóż na lewym boku.
3. Jeżeli po 5 minutach nie ma poprawy i jest drugi autowstrzykiwacz, zastosuj go zgodnie z instrukcją. Leki przeciwalergiczne nie zastępują adrenaliny. Gdy osoba przestaje reagować i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO.

Duszność u osoby z astmą

Pomóż usiąść i użyć jej własnego inhalatora ratunkowego zgodnie z planem leczenia. Dzwoń na 112/999, gdy trudno jej mówić, sinieje, słabnie, nie ma inhalatora lub leczenie nie pomaga. Nie każ oddychać do papierowej torby.

Podejrzenie zbyt niskiego cukru

U osoby z cukrzycą poty, drżenie, głód, osłabienie lub nietypowe zachowanie mogą oznaczać niedocukrzenie. Jeśli jest w pełni przytomna i bezpiecznie połyka, podaj 15-20 g szybko przyswajalnego cukru, np. porcję glukozy według etykiety. Jeśli możliwe, zmierz glikemię.

Oceń ponownie po 15 minutach; przy utrzymujących się objawach powtórz cukier i wezwij pomoc, jeśli nie ma poprawy. Po poprawie podaj przekąskę.

Osobie nieprzytomnej, bardzo sennej lub mającej problem z połykaniem nie podawaj nic do ust, także żelu z glukozą. Dzwoń na 112/999 i sprawdź oddech.

Drgawki, zatrucie i czad

Napad drgawek

1. Usuń przedmioty, o które osoba może się uderzyć, i podłóż coś miękkiego pod głowę. Zanotuj godzinę rozpoczęcia.
2. Nie przytrzymuj na siłę, nie rozchylaj szczęk i nie wkładaj nic do ust. Po ustaniu drgawek oceń reakcję i oddech. Osobę nieprzytomną, oddychającą prawidłowo ułóż na boku. Jeśli nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO.

Dzwoń na 112/999 przy pierwszym napadzie, napadzie trwającym ponad 5 minut, kolejnych napadach bez odzyskania przytomności, urazie lub problemach z oddychaniem. Przy znanej padaczce stosuj indywidualny plan, jeśli go znasz i jesteś przeszkolony.

Połknięcie leków lub substancji chemicznej

Przy podejrzeniu poważnego zatrucia dzwoń na 112/999, nawet jeśli objawy jeszcze nie wystąpiły. Podaj nazwę substancji, przybliżoną ilość i czas. Zachowaj opakowanie, ale nie narażaj się, aby je zdobyć.

Nie wywołuj wymiotów. Nie podawaj mleka, alkoholu, węgla ani „odtrutki” na własną rękę. Nie zmuszaj do jedzenia i picia; postępuj według instrukcji medycznych.

Czad czyli tlenek węgla

Jest niewidoczny i bezwonny. Ból głowy, nudności, zawroty i senność u kilku osób w tym samym pomieszczeniu albo alarm czujki mogą oznaczać zatrucie.

1. Opuść zagrożone miejsce. Wezwij 112 z zewnątrz. Nie wracaj po rzeczy i nie wchodź ratować osoby do niebezpiecznego pomieszczenia bez ochrony dróg oddechowych.
2. Poszkodowanemu już wyniesionemu w bezpieczne miejsce pomóż według oceny oddechu. Zwykła maseczka ani mokra chustka nie chronią przed czadem.

Zainstaluj czujki dymu i czadu, sprawdzaj je według instrukcji. Dbaj o wentylację i przeglądy urządzeń grzewczych.